Leefgroep 3: Ouderen met een alcoholafhankelijkheid en/of het syndroom van Korsakov

Doelgroep

Het cluster Ouderenzorg is gericht op de ondersteuning en behandeling van ouderen met een psychische kwetsbaarheid dewelke een organische of functionele oorzaak heeft. Het is samengesteld uit vier leefgroepen die elk een specifieke aanpak bieden op maat van de cliënt. Ouderen met een psychische kwetsbaarheid ten gevolge van een alcoholverslaving kunnen voor een aangepaste behandeling en begeleiding terecht in leefgroep 3. Echter ook jongere cliënten met deze problematiek kunnen een opname binnen deze leefgroep vragen indien de aanpak van ouderenzorg een meerwaarde kan zijn. Daarnaast staan zij eveneens in voor de begeleiding en diagnosestelling van personen met het syndroom van Korsakov.

Doelstelling

Beide doelgroepen hebben een eigen doelstelling en aanpak.

Alcoholafhankelijkheid
Het doel van de behandeling is herstel waarbij de cliënt inzicht krijgt in zijn ziektebeeld en leert omgaan met zijn beperkingen binnen het dagelijks functioneren. Cliënten worden door het interdisciplinair team begeleid in hun zoektocht naar een nieuwe persoonlijke balans en een manier om de regie over het eigen leven terug op te nemen.

Syndroom van Korsakov
Het doel van de behandeling is om de cliënt handvaten aan te reiken om te leren omgaan met de organische beperking om een zo zelfstandig en actief mogelijk leven te kunnen leiden.

Theoretisch kader

Binnen deze leefgroep worden het mached-care en het stepped-care principe gehanteerd. De zorg wordt afgestemd op de zorgvraag van de cliënt waarbij de opname zo kort mogelijk wordt gehouden. Er werd daarom gekozen voor een modulaire aanpak.

Oriëntatiemodule
Alle cliënten worden opgenomen in de oriëntatiemodule. Het doel van deze module is in eerste instantie het lichamelijk herstel van de cliënt. Daarnaast wordt er eveneens sterk ingezet op de opbouw van een vertrouwensband tussen de cliënt en zijn mentoren. Zij zullen vervolgens samen met de cliënt aan de slag gaan om de voorgeschiedenis, motivatie en zorgbehoeften van de cliënt in kaart te brengen. Verder zal het team eveneens een gerichte klinische observatie verrichten waarnaast ook het psychodiagnostisch proces van start zal gaan. In deze eerste module ligt hiernaast de nadruk voornamelijk op het vergroten van het ziekte-inzicht en de motivatie van de cliënt waarvoor een aantal sessies psycho-educatie zullen worden aangeboden. Op basis van de noden van de cliënt en de resultaten van het psychodiagnostisch onderzoek zal de cliënt doorstromen naar één van de twee trainingsmodules.

Trainingsmodule A
Cliënten met geen of weinig cognitieve schade zullen doorstromen naar trainingsmodule A. Binnen deze module wordt herstelgerichte zorg als basisvisie gehanteerd. Anthony (1993) definieerde herstel als: "een intens, persoonlijk en uniek proces van verandering van iemands houding, waarden, gevoelens, doelen, vaardigheden en/of rollen. Het is een manier van leven, van het leiden van een bevredigend, hoopvol en nuttig leven met de beperkingen als gevolg van psychiatrische handicaps. Herstel betekent je ontworstelen aan de rampzalige gevolgen van je psychiatrische toestand en ontwikkeling van een nieuwe betekenis en doel in je leven."

Herstel wordt binnen deze module beschouwd als het ontleren van de addictieve gedraging waarbij zelfcontrole het uiteindelijke doel is. Een belangrijke voorwaarde om dit doel te bereiken is motivatie. Doorheen de behandeling wordt daarom het transtheoretisch model (TTM) als leidraad gehanteerd. Verandering wordt binnen dit model gezien als een dynamisch proces waarbij vijf fases doorlopen worden. Afhankelijk van de fase waarin de cliënt zich bevindt, dienen de accenten binnen de behandeling te worden aangepast. Zo zal men in de eerste fases voornamelijk moeten inzetten op bewustmaking en zelfbeoordeling, terwijl de focus in de latere fases eerder zal liggen op stimuluscontrole en zelfbevrijding. (Velasquez, Maurer, Crouch, & DiClemente, 2006; Prochaska, Korcross, & DiClemente, 2013)

Binnen de herstelvisie en het TTM legt men de verantwoordelijkheid en het vermogen om te veranderen bij de cliënt. De hulpverlener heeft de taak om voorwaarden te creëren om de motivatie van de cliënt te verhogen. (Anthony, 1993) De motiverende benaderingswijze wordt hiervoor toegepast. Door empathisch te luisteren zal de hulpverlener in eerste instantie proberen het perspectief van de cliënt te begrijpen en zijn weerstand te verminderen. De hulpverlener creëert een respectvolle samenwerking met de cliënt waarbij hij de waarden en doelen van de cliënt identificeert en de motivatie tot verandering verhoogt. (Rollnick & Allison, 2004)

Tenslotte wordt eveneens het terugvalpreventiemodel gehanteerd. De manier waarop een team en de cliënt zelf naar een terugval kijkt is namelijk bepalend voor de gevolgen die hieraan gegeven worden. Dit model definieert een terugval als een éénmalige gebeurtenis dewelke een onderdeel vormt van het herstelproces. Gedragsmatige en cognitieve therapieën liggen aan de basis van de behandeling. Samen met de cliënten worden hoog-risico situaties geïdentificeerd en geanalyseerd om vervolgens de copingmechanismen van de cliënten te trainen opdat zij op een effectieve manier leren omgaan met deze situaties. (Parks, Anderson, & Marlatt, 2004).

Trainingsmodule K
Cliënten waarbij de diagnose Korsakov wordt gesteld, hebben vaak nood aan een specifieke aanpak. Het team zal hen ondersteunen door een gestructureerd klimaat met duidelijke afspraken te creëren waarbinnen zij aan hun herstel kunnen werken. Een duidelijk omschreven dagstructuur zal namelijk het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van de cliënten verhogen. De empathisch-directieve benadering wordt binnen deze aanpak als uitgangspunt gebruikt waarbij het team de cliënt begeleidt bij de opmaak van een persoonlijk herstelplan. (Saffier, 2006) Samen met de cliënt zal het team op zoek gaan naar hulpmiddelen om te leren leven met de cognitieve beperking. Tijdens dit leerproces kunnen neuropsychologische behandelingen een hulp bieden. Deze omvatten alle interventies die gericht zijn op het verbeteren van het cognitief en niet-cognitief functioneren van deze cliënten. Een onderdeel hiervan is het foutloos leren. Cliënten met het syndroom van Korsakov hebben vaak moeilijkheden met het ontdekken en corrigeren van fouten. Door het leerproces verbaal en/of visueel te structureren worden fouten voorkomen en zal het leervermogen van deze patiënten toenemen. Daarnaast is herhaling ook erg belangrijk. Door continue herhalen ontstaat er inslijting wat het aanleren van nieuwe elementen mogelijk maakt. (Oudman, Nijboer, Postma, Wijnia, & Van der Stigchel, 2017). Ten slotte wordt er in de communicatie met deze cliënten gebruik gemaakt van het 5K model. Er wordt gecommuniceerd aan de hand van korte zinnen met een duidelijke en (k)concrete boodschap. Daarbij is het eveneens belangrijk om voor (k)continuïteit te zorgen door regelmatige herhalingsmomenten in te bouwen. Ten slotte wordt er van het team verwacht dat zij (k)creatief en (k)consequent omgaan met de behandelingen die aangeboden worden in deze doelgroep.

Ontslagmodule
Wanneer cliënten de trainingsmodule hebben doorlopen en zich klaar voelen om meer verantwoordelijkheid op zich te nemen, groeien zij door naar de ontslagmodule. Hier kunnen zij binnen een veilig klimaat verder oefenen met zelfredzaamheid en autonomie. In deze fase kunnen zij met ondersteuning van het team concrete stappen ondernemen om hun rol binnen de maatschappij terug op te nemen.

Verantwoordelijkheid

Een gemotiveerd en gespecialiseerd interdisciplinair team, onder leiding van de afdelingspsychiater, het verpleegkundig diensthoofd en de programmacoördinator ouderenzorg, staat elke dag klaar om samen met de oudere en zijn naasten het hersteltraject te begeleiden.

Contact

maatschappelijk assistent
Gwendy Steyfkens
089 22 20 29
gwendy.steyfkens [at] opzcrekem.be
Psycholoog
Iris Machiels
089 22 28 11
iris.machiels [at] opzcrekem.be
verpleegkundig leidinggevende
Maria Pellin
089 22 25 80
maria.pellin [at] opzcrekem.be
psychiater
Petra de Schutter
089 22 20 02
petra.deschutter [at] opzcrekem.be